{"id":3597,"date":"2022-11-09T21:12:21","date_gmt":"2022-11-09T21:12:21","guid":{"rendered":"https:\/\/texnokun.uz\/?p=3597"},"modified":"2023-05-01T14:05:35","modified_gmt":"2023-05-01T14:05:35","slug":"troyan-oti-nima-va-u-qanday-zarar-yetkazishi-mumkin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/texnokun.uz\/?p=3597","title":{"rendered":"Troyan oti nima va u qanday zarar yetkazishi mumkin?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bir paytlar kuchli hiyla-nayrang va mohir muhandislik jasorati sifatida qaralgan narsa bugungi kunda raqamli zararkunanda sifatida qaralmoqda, uning maqsadi foydalanuvchilarning kompyuterlariga ularga sezdirmasdan zarar yetkazishdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">U buni parollarni o\u2018qish, klaviatura zarblarini yozish yoki butun kompyuterni nazoratga olib boshqara oladigan zararli dasturlarni kompyuterga kirgazish orqali amalga oshiradi. Ushbu harakatlar quyidagilarni o\u2018z ichiga oladi:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ma\u02bclumotlarni o\u2018chirish<\/li>\n\n\n\n<li>Ma\u02bclumotlarni bloklash<\/li>\n\n\n\n<li>Ma\u02bclumotlarni o\u2018zgartirish<\/li>\n\n\n\n<li>Ma\u02bclumotlarni nusxalash<\/li>\n\n\n\n<li>Kompyuterlar yoki kompyuter tarmoqlarining ishlashini buzish<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">TROYAN otlarining kompyuter viruslari va qurtlaridan farqli shundaki, ular o\u2018z-o\u2018zini ko\u2018paytira olmaydilar.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Troyan turlari<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Backdoor (orqa eshik) troyanlari<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ular eng oddiy, ammo xavfli TROYAN turlaridan biridir. Buning sababi shundaki, ular sizning tizimingizga har qanday zararli dasturlarni yuklab qo\u2018yishlari yoki hech bo\u2018lmaganda kompyuteringizni antivirus dasturini o\u2018chirib qo\u2018yishi mumkin. Botnetlarni (turli firibgarliklar va kiberhujumlarni amalga oshirish uchun foydalaniladigan o\u2018g\u2018irlangan kompyuter qurilmalari tarmoqlari) o\u2018rnatish uchun ko\u2018pincha backdoor ishlatiladi. Siz bilmagan holatda kompyuteringiz hujumlar uchun ishlatiladigan zombi tarmog\u2018ining bir qismiga aylanadi. Bundan tashqari, backdoor troyanlari kompyuteringizda kod va buyruqlarni bajarishga ruxsat berishi yoki veb-trafikingizni kuzatishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Eksp<\/strong>loitlar<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Eksploitlar &#8211; bu sizning kompyuteringizdagi ilovadagi zaiflikdan foydalanadigan ma\u02bclumotlar yoki kodlarni o\u2018z ichiga olgan dasturlar.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Rootkit<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rootkitlar tizimingizdagi muayyan obyektlar yoki harakatlarni yashirish uchun mo\u2018ljallangan. U orqali kompyuteringizdagi himoya dasturi zararli dasturlarni aniqlay olmaydi va bu orqali ularning ishlash muddati uzayadi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Dropper\/downloader troyanlari<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Eng mashhur TROYAN turlari biri bu Emotet zararli dasturi bo\u2018lib, u hozirda zararsiz holga keltirildi, lekin backdoor troyanidan farqli o\u2018laroq, kompyuterning o\u2018zida hech qanday kodni bajara olmaydi. Buning o\u2018rniga, u o\u2018zi bilan boshqa zararli dasturlarni olib keladi, masalan, bank Trickbot va Ryuk to\u2018lov dasturi. Shuning uchun dropperlar dovnloader troyanlariga o\u2018xshaydi, farqi shundaki, downloaderlar tarmoqdan zararli dasturlarni olib tashlash uchun tarmoq resursini talab qiladi. Dropperlarning dastur ichidagi boshqa zararli komponentlarni o\u2018z ichiga oladi. Troyanlarning ikkala turi ham dasturchilar tomonidan masofadan turib yangilanishi va bu orqali ularga yangi funksiyalar ham qo\u2018shilishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Bank troyanlari<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bank troyanlari eng keng tarqalgan troyanlardan biridir. Onlayn banking tizimining tobora rivojlanib borayotgani, shuningdek, ba\u02bczi foydalanuvchilarning beparvoligi sababli, ushbu troyanlar tajovuzkorlar uchun pulni tezda qo\u2018lga kiritishning oson usuli. Ularning maqsadi bank hisoblariga kirish orqali ma\u02bclumotlarni olishdir. Buning uchun ular fishing usullaridan foydalanadilar, masalan, taxmin qilingan qurbonlarni manipulyatsiya qilingan sahifaga yuborish orqali ular kirish ma\u02bclumotlariga ega bo\u2018ladi. Bunga yo\u2018l qo\u2018ymaslik uchun siz onlayn banking xizmatidan foydalanganda faqat tegishli bank ilovasidan foydalanganingizga ishonch hosil qilishingiz kerak.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Soxta antivirus troyanlari<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Soxta antivirus troyanlarida xiyla nayrang kuchliroqdir. Ular qurilmalarni himoya qilish o\u2018rniga ularni jiddiy muammolarga duchor qilishadi.&nbsp; Soxta virus topilmalari bilan ular foydalanuvchilarni ogohlantiradilar va haq to\u2018lash orqali ularni samarali himoyani sotib olishga ko\u2018ndirishmoqchi bo\u2018ladilar. Ammo foydali virus skaneri o\u2018rniga foydalanuvchi ko\u2018proq muammolarga duch keladi, chunki ularning to\u2018lov ma\u02bclumotlari TROYAN yaratuvchisiga uzatiladi. Shunday qilib, agar veb-saytga tashrif buyurganingizda to\u2018satdan brauzeringizda virus haqida ogohlantirish olsangiz, buni e\u02bctiborsiz qoldirishingiz va faqat tizim virusi skaneringizga ya\u02bcni anitivirusga ishonishingiz kerak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lh5.googleusercontent.com\/xTlet-BD1ZjNpCxls3TuLPCjN8tkUBdQ75YbVD-g-xcO0taLK9PkceCdLO_9vLKY2VK5u5fbQgpLpGyPrDq-d00j64Zb7xQFrWWwb-4vbjzrpqIncopudXkzWcsTEKHu2DziuOrbHBjvXUZ2EpoTavh3LL7ZXGU8RwNfnQNqVuJW3OOeB8sjaT0MvpD3ug\" width=\"640\" height=\"407.4123393753649\"><\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Trojan-GameThief (troyan o\u2018yin o\u2018g\u2018rilari)<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ushbu turdagi dastur onlayn o\u2018yinchilardan hisob ma\u02bclumotlarini o\u2018g\u2018irlaydi.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>TROYAN-IM (Instant Messaging-tezkor xabar)<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">TROYAN-IM dasturlari sizning login ma\u02bclumotlaringiz va ICQ, MSN Messenger, AOL Instant Messenger, Yahoo Pager, Skype va boshqalar kabi dasturlardagi parollaringizni o\u2018g\u2018irlaydi. Hozirgi kunda bu messenjerlardan deyarli foydalanilmayapti, deb aytishimiz mumkin. Biroq, yangi messenjer xizmatlari ham troyanlardan himoyalanmagan. Facebook Messenger, VhatsApp, Telegram ham TROYAN nishoniga aylanishi mumkin. Zararli dastur o\u2018ta rivojlangan funksiyalarga ega. Masalan, foydalanuvchining&nbsp; Wi-Fi tarmoqlariga mustaqil ravishda ulanishi mumkin. Skygofree TROYAN ham mashhur VhatsApp messenjer xizmatini kuzatish orqali xabarlarni o\u2018qiydi va ularni o\u2018g\u2018irlashi ham mumkin.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>TROYAN-Ransom&nbsp;<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ushbu turdagi TROYAN kompyuteringizdagi ma\u02bclumotlarni o\u2018zgartirishi mumkin, bu orqali kompyuteringiz to\u2018g\u2018ri ishlamaydi yoki siz boshqa ma\u02bclumotlardan foydalana olmaysiz. Jinoyatchi faqat siz ularga talab qilgan to\u2018lovni to\u2018laganingizdan keyin kompyuteringizning ishlashini tiklaydi yoki ma\u02bclumotlaringizni blokdan chiqaradi.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>SMS troyanlar<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ular boshqa asrning qoldig\u2018i bo\u2018lib ko\u2018rinishi mumkin, ammo ular hali ham faol va muhim xavf tug&#8217;diradi.Soxta Android zararli dastur belgisi kabi SMS troyanlari turli yo\u2018llar bilan ishlashi mumkin. Masalan, Faketoken qimmat xalqaro raqamlarga ommaviy SMS xabarlarni yuboradi va tizimda standart SMS ilovasi sifatida yashirinadi. Buning uchun xarajatlarni smartfon egasi to\u2018lashi kerak. Boshqa SMS troyanlari qimmat premium SMS xizmatlariga ulanish o\u2018rnatishlari ham mumkin.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>TROYAN-Spy (Josus TROYAN)<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">TROYAN-Spy dasturlari kompyuteringizdan qanday foydalanayotganingizni kuzatishi mumkin \u2013 masalan, klaviatura orqali kiritilgan ma\u02bclumotlarni kuzatish, skrinshot qilish yoki ishlayotgan ilovalar ro\u2018yxatini olish.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Trojan-Mailfinder (TROYAN-pochta qidiruvi)&nbsp;<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ushbu dasturlar kompyuteringizdan elektron pochta manzillarini yig\u2018ishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Kiberjinoyatchilar qanday qilib troyanlar orqali maksimal zarar yetkazadi?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Agar kuzatuv dasturlari davlat tomonidan jinoiy huquqbuzarliklarni kuzatish va jazolash uchun foydalanilsa, kiberjinoyatchilar buning teskarisini nazarda tutadilar. Ikkinchi holda, ular o\u2018z qurbonlari hisobidan shaxsiy manfaat ko\u2018radilar. Bunda jinoyatchilar turli dasturlardan, ba\u02bczan butun zararli dasturlar zanjiridan ham foydalanadilar. Ular buni qanday qilishadi? Ulardan biri, virusli elektron pochta ilovasi orqali kompyuterga sezilmasdan o\u2018rnatilgan backdoor bo\u2018lishi mumkin. Bu orqali boshqa zararli dasturlar shaxsiy kompyuterga yashirin va sezdirmasdan yuklanishi ta\u02bcminlanadi. Ushbu jarayonda mashhur bo\u2018lgan zararli dastur Emotet bo\u2018lib, vaqti-vaqti bilan o\u2018z aylanmalarini amalga oshiradi va &#8220;eng halokatli zararli dastur&#8221; sifatida tavsiflanadi. To\u2018g\u2018rirog\u2018i, \u201cTROYAN qiroli\u201d bot tarmog\u2018i bo\u2018lib, u o\u2018z qurbonlarini topish uchun spam-elektron pochta va virusli Word yoki Exsel hujjatlaridan foydalanadi. Emotet haqida ma\u02bclumotlar:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Emotet eng halokatli va xavfli troyanlardan biri hisoblanadi<\/li>\n\n\n\n<li>Emotet ortida kim turgani hozircha noma\u02bclum<\/li>\n\n\n\n<li>Emotet tomonidan yetkazilgan zarar millionlab hisoblanadi<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lh3.googleusercontent.com\/28KPcA9Ep8z0ek66MpiABwNxQ2c5EU6aIsyl9EyJRMJZLQY95obHer0bcxf9yNPnq16aOEcqN91W4DliDLgT2XUwo-gDdU-Dm5z8KWhdV0_UyG_AIR1C9k2HJIojCNgPV-5_nXD35hH_4q96MMgR4iN2rXJ45FDsS-USK410ow9OkXN1taj9srMAylPXMQ\" width=\"643\" height=\"440\"><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Qurilmalarga ulanish&nbsp;<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Troyanlar nafaqat elektron pochta qo\u2018shimchalarida uchraydi. Ular bepul dasturlarga \u201culanishi\u201d mumkin. Shuning uchun bir oz pul tejashingiz mumkin bo\u2018lsa ham, buzilgan dasturlar kabi dasturiy ta\u02bcminotni yuklab olish uchun shubhali manbalardan foydalanmasligingiz kerak. troyanlar yetkazishi mumkin bo\u2018lgan zarar, agar u oddiy kanallar orqali sotib olingan bo\u2018lsa, ko\u2018pincha dasturiy ta\u02bcminot narxidan oshib ketadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aytgancha, troyanni virus bilan aralashtirib yubormaslik kerak. Kompyuter viruslari mustaqil ravishda ko\u2018payadi, TROYAN esa shunchaki eshikni ochuvchi vositadir, ammo bu halokatli oqibatlarga olib keladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shuning uchun, o\u2018zingizni va qurilmalaringizni troyanlardan himoya qilish uchun quyidagilarga amal qiling:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Elektron pochtadan kelgan qo\u2018shimcha xabarlarni ochishdan oldin o\u2018ylab ko\u2018ring. Yuboruvchini va matnni tekshiring hamda ilova haqiqatan ham ochilishi kerakligiga amin bo\u2018ling.<\/li>\n\n\n\n<li>Har doim mobil va statsionar tizimlaringizni yangilab turing. Ham operatsion tizim, ham o\u2018rnatilgan dasturlar uchun muntazam ravishda xavfsizlik yangilanishlarini o\u2018rnating.<\/li>\n\n\n\n<li>O\u2018ylamasdan havolalarni bosmang.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>Xavfli manbalardan dasturlarni yuklab olishdan saqlaning. Mobil qurilmalarda Google Play yoki Apple Store\u02bcda taqdim etilmagan ilovalarni o\u2018rnatmang.<\/li>\n\n\n\n<li>Har doim barcha fayl kengaytmalarini ko\u2018rsating.<\/li>\n\n\n\n<li>Qo\u2018shimcha xavfsizlik chorasi sifatida mobil ilova va kuchli parollar yoki ideal holda parol menejeri orqali ikki faktorli autentifikatsiyadan foydalaning.<\/li>\n\n\n\n<li>Tizimingizni har doim eng so\u2018nggi antivirus bilan himoyalang.<\/li>\n\n\n\n<li>Ma\u02bclumotlaringizni muntazam zaxira nusxalarini yarating. Nafaqat bulutli xizmatlarda, balki mobil SSD yoki USB ulangan HDD kabi&nbsp; saqlash vositalarida ham nusxalarini saqlab qo\u2018ying.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Internetdan foydalanayotganda ehtiyot bo\u2018ling<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu yerda tilga olingan troyanlar eng mashhur turlari hisoblanadi. Ularning umumiy tomoni shundaki, ular oxirgi qurilmaga faqat foydalanuvchining yordami bilan kirishlari mumkin. Biroq, agar siz internetni diqqat bilan ko\u2018rib chiqsangiz, elektron pochta qo\u2018shimchalarini o\u2018ylamasdan ochmang va faqat xavfsiz manbalardan dasturlarni oling va bu orqali turli tahdidlardan himoyalaning. Yangilangan operatsion tizim va yaxshi antivirus sizni troyanlardan yanada yaxshiroq himoya qiladi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir paytlar kuchli hiyla-nayrang va mohir muhandislik jasorati sifatida qaralgan narsa bugungi kunda raqamli zararkunanda sifatida qaralmoqda, uning maqsadi foydalanuvchilarning kompyuterlariga ularga sezdirmasdan zarar yetkazishdir.<\/p>\n<p>U buni parollarni o\u2018qish, klaviatura zarblarini yozish yoki butun kompyuterni nazoratga olib boshqara oladigan zararli dasturlarni kompyuterga kirgazish orqali amalga oshiradi.<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":3602,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[8],"class_list":["post-3597","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-axborot-xafvsizligi","tag-kiberxavfsizlik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/texnokun.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3597","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/texnokun.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/texnokun.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/texnokun.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/texnokun.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3597"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/texnokun.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3597\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6799,"href":"https:\/\/texnokun.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3597\/revisions\/6799"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/texnokun.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3602"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/texnokun.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3597"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/texnokun.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3597"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/texnokun.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3597"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}